Learn to speak Dutch language with Audios online

Na 38.000 jaar vis eten Pinguïn eet nu krill, door robbenjacht

Door de robbenjacht en de walvisvaart eten Adélie-pinguïns (Pygoscelis adeliae) op de Zuidpool nu krill in plaats van vis. Dat concluderen wetenschappers na isotopenonderzoek van fossiele eierschalen.
 
De Amerikaan Steven Emslie en zijn Canadese collega William Patterson publiceren het onderzoek deze week in het vakblad Proceedings of the National Academy of Sciences. Ze vergeleken de verhouding van stikstof- en koolstofisotopen in ruim 200 eierschalen met de isotoopverhoudingen in vis en krill. Zo konden ze achterhalen wat er in het broedseizoen op het menu van de pinguïns stond.

Eigenlijk waren Emslie en Patterson op zoek naar veranderingen in het pinguïndieet als gevolg van klimaatverandering. Vanaf 38.000 jaar geleden tot ongeveer 200 jaar terug blijkt het menu van de Adélie-pinguïns echter constant: voornamelijk vis. Aan het einde van de achttiende eeuw schakelden de pinguïns plots over op krill (een garnaalachtig diertje: Euphausia superba). Dat was geen kwestie van klimaat, maar van menselijke jacht op zeezoogdieren, zeggen Emslie en Patterson.

Tussen 1793 en 1807 doodden pelsjagers in het Zuidpoolgebied naar schatting 3,2 miljoen pelsrobben (voornamelijk Arctocephalus gazella en Arctocephalus tropicalis). Deze robben zijn belangrijke krilleters. Vervolgens kwam daar de jacht op baleinwalvissen overheen, ook al krill-eters. De walvisvaart in het Zuidpoolgebied begon in de achttiende eeuw en duurde voort tot het midden van de twintigste eeuw. De lokale populaties baleinwalvissen slonken daardoor met meer dan negentig procent.

Onduidelijk is nog of de pinguïns uit noodzaak overstapten op krill of dat zij een voorkeur hebben voor dit voedsel. Krill is eiwitrijk en door het wegvallen van de krilleters kwam deze voedselbron plotseling in grote hoeveelheden beschikbaar. Aan de andere kant kan het ook een gedwongen keuze zijn geweest omdat, alweer door de mens, grote hoeveelheden vis zijn weggevangen. Misschien bleef er simpelweg te weinig over voor de pinguïn, die daarom uitzag naar een alternatief.

Koolstofdatering bepaalt het tijdstip van de omslag ruwweg op 200 jaar geleden. Eierschalen uit de nog altijd bewaarde hut van de Britse Zuidpoolonderzoeker Robert Scott, met zekerheid te dateren tussen 1911 en 1917, hebben allemaal al het krillprofiel.

De Adélie-pinguïn dreigt overigens opnieuw zijn favoriete voedsel kwijt te raken. Er zijn plannen om grootschalig krill te vangen ten behoeve van viskwekerijen.

De tijd van praten is voorbij, snelle en ingrijpende maatregelen zijn noodzakelijk. Dat is de centrale boodschap van het derde rapport dat het VN-klimaatpanel IPCC vrjidag presenteert. Wie zich als wetenschapper niet aan die boodschap conformeert, werd tot voor kort behandeld als een ketter.  

De vierhonderd wetenschappers en ambtenaren, bijeen in Bangkok, komen met een lange lijst aanbevelingen  om het catastrofale proces nog enigszins een halt toe te roepen: het afvangen van CO2 bij energiecentrales, opslag ervan in de bodem en extra kernenergie – voorstellen die miljarden gaan kosten. Maar is de mens wel de oorzaak van de opwarming van de aarde? Openlijk discussiëren over die vraag lijkt voorbij.  

Zozeer dat Frits Bolkestein zegt dat het klimaatdebat ‘wordt gekenmerkt door praktijken die doen denken aan dictatoriale samenlevingen’. Om die boude stelling te onderbouwen somde de gewezen VVD-voorman voorbeelden op van ‘klimaatsceptici’ die in de VS, Duitsland, Frankrijk, Denemarken maar ook Nederland hun baan verloren en door vakbroeders als verraders worden behandeld. Bolkestein sprong in de bres voor onder andere Hans Labohm, de econoom die de afgelopen jaren in Nederland het luidst een afwijkend standpunt liet horen.  

Bij het laatste IPCC-rapport nodigde het KNMI Labohm uit om als ‘expert-reviewer’ op te  treden. Maar hij zag niks van zijn visie in het eindrapport terug. Volgens hem is het broeikaseffect een ‘quasi-religie’ en worden ketters geëxcommuniceerd. Bolkesteins vergelijking met een dictatuur gaat Labohm iets te ver.  

Ook in de Nederlandse media krijgen klimaatsceptici de laatste maanden weer meer ruimte, constateert Labohm, al valt het hem wel op dat de oude links-rechts-tegenstelling hierbij een rol speelt: in Elsevier, HP/De Tijd of een blad van VNO/NCW komen sceptici makkelijker aan het woord dan in bijvoorbeeld de Volkskrant.  

Volgens een andere scepticus, Henk Tennekes, naar eigen zeggen in 1995 bij het KNMI ontslagen omdat hij een afwijkend standpunt huldigde over klimaatverandering, staat inmiddels wel vast dat de uitstoot van CO2 het klimaat verandert. ‘Maar er zijn nog zoveel andere zaken die een rol spelen.’  

Ook Tennekes ziet het klimaatdebat juist weer opener worden, omdat geologen (die de ijstijden inbrengen) en astronomen (zij wijzen op de veranderende kracht van de zon) zich meer roeren. ‘Het is moeilijk maar niet onmogelijk een tegengeluid te laten horen, zowel in de wetenschappelijke wereld als in het publieke debat. Ik zie mezelf als een verzetsstrijder, maar in de ogen van de heersende opiniemakers ben je al snel een terrorist.’  

‘Er is heel veel ruimte voor debat’, zegt KNMI-onderzoeker Rob van Dorland, een van de lead authors van het eerste IPCC-rapport. ‘Maar kernwoord daarbij is: wetenschappelijke onderbouwing. De meeste klimaatsceptici roepen maar wat.’